Kuruluş ve Amaç
Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliği (YHKB), sürdürülebilir kalkınma amacıyla Amasya Valiliği’nin girişimleriyle 1996 yılında çalışmalarına başlanan, Türkiye’ye model yapılanma olan, Türkiye’nin kalkınmışlık çizgisinin altında kalan Yeşilırmak Havzası’nın topyekün planlı bir kalkınma çizgisine ulaştırılması hedeflenerek hazırlanmış, ilk yerel-bölgesel kalkınma modeli ve ülkemizde havza bazında kurulan ilk Hizmet Birliğidir.
Sürdürülebilir kalkınma; “Gelecek neslin yaşam haklarına dokunmadan bugünün kalkınmasının sağlanması”dır. Havza yönetimi ise “Bir su toplama havzasında, ekolojinin temel esasları dikkate alınarak, toplumun sosyal, kültürel ve ekonomik kalkınmasını sağlayacak şekilde doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımının planlanması, geliştirilmesi ve yönetilmesi’’ olarak tanımlanmaktadır. Bu tanım, havza yönetimine aynı zamanda, havza toplumunun kalkındırılması ile eş bir anlam yüklemektedir.
Su Yönetimi ve Havza Özellikleri
Su, temelde sanılanın aksine sonu olmayan bir kaynak değildir ve insan yaşamının da vazgeçilmez unsurlarındandır. Bu nedenle su kaynakları üzerinde yapılacak her müdahalenin sürdürülebilir olması, koruma-kullanma ilkeleri doğrultusunda akılcı politikalar içermesi çok net bir gerekliliktir. Katılım süreci içinde olduğumuz Avrupa Birliği (AB), Aralık 2000 tarihinde yayınlanan Su Çerçeve Direktifi ile su kaynakları yönetim ve değerlendirmelerinde havza bazlı yönetim planlarını benimsediğini ilan etmiştir.
Türkiye yüzölçümünün yaklaşık %5’i büyüklüğünde olan ve 519 km uzunluğa sahip bulunan Yeşilırmak Havzası, ülke genelinde yüzölçümü açısından 25 akarsu havzası arasında 3’üncü sırada bulunmaktadır. Tarımın önemli bir geçim kaynağı olduğu bu havzada, Yeşilırmak Nehri’nin akış rejimi düzensizliğinden dolayı meydana gelen taşkınlar, erozyon, evsel ve endüstriyel atıklar önemli sorunlar oluşturmakta ve ıslahına gereksinim duyulmaktadır.
Bölgesel Ekonomi Verileri
- Hizmetler Sektörü: %60,6
- Tarım Sektörü: %20,0
- Sanayi Sektörü: %19,4
İstihdamın sektörel dağılımına bakıldığında ise Bölgede çalışanların %66,9’unun tarım sektöründe çalıştığı görülmektedir.
Birlik Yapısı ve Tarihçe
90’lı yılların ikinci yarısında sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde bölgesel kalkınmanın sağlanması, kültür ve tabiat varlıklarının korunup gelecek nesillere aktarılabilmesi için çeşitli kuruluşların bir merkezden koordine edilerek sorunların çözümlenebilmesi için bölgede ortak proje yürütülmesi zorunlu hale gelmiş ve “Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi (YHGP)” ortaya çıkmıştır.
Projenin tek bir merkezden koordine edilmesi amacıyla, havzada yer alan Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat İl Özel İdarelerinin katılımı ile 1997 yılında Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliği (YHKB) kurulmuştur. Birlik 5355 sayılı MİB Kanunu’nun ilgili maddelerine göre teşekkül etmiş, tüzel kişiliği haiz bir kamu kuruluşudur. Birlik Meclisinde Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat il Valileri ve her ilin İl Genel Meclisi üyelerinden 2'şer temsilci yer almaktadır. Birlik merkezi Amasya olup, Başkanı Amasya Valisidir.
Projeler ve Başarılar
Birlik, kurulduğu günden bu yana Bölgemizin kalkınması yönünde önemli çalışmalara imza atmıştır. Bunlardan en önemlisi 2006-2023 dönemini kapsayan “Türkiye'nin Karadeniz'e açılan kapısı olmuş, yaşam kalitesini yükseltmiş, çevreye duyarlı, rekabetçi, hızla gelişen bölge” vizyonuna sahip olan “Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi Bölgesel Gelişme Ana Planı”nın bölgemize kazandırılmış olmasıdır.
Kalkınma Birliği, sağlıklı veriye ulaşılabilmesi amacıyla 1999 yılında Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) altyapısını kurmuş, kuruluşundan bu yana güncellemeleri yaparak gerek veri gerekse donanım olarak Türkiye’nin en geniş kapsamlı CBS’ni oluşturmuştur.
AB-Türkiye Ortak Finansmanıyla yürütülmüş olan Samsun, Kastamonu ve Erzurum (SKE) Düzey 2 Bölgeleri Kalkınma Programı kapsamında YHKB çok temel bir rol oynamıştır. Toplam 194 projenin uygulanması birliğimiz koordinasyonunda gerçekleşmiştir. Program bütçesinin %47,83’ü (23.1 milyon €) bölgemize tahsis edilmiştir.
Gelecek Vizyonu ve Entegre Su Yönetimi
Birliğimizin desteğiyle Avrupa Komisyonu Karadeniz ve Tuna Nehri Kirliliğini Önleme Görev Gücü DABLAS tarafından AB Su Çerçeve Direktifi’ne uygun olarak Yeşilırmak Havzası Entegre Su Yönetimi Planı hazırlanmaktadır. Plan çerçevesinde havzada yapılması önerilecek olan yatırımların toplam tutarının tüm projeler için en azından toplam 450–550 milyon € olması beklenmektedir.
Tüm bu yatırımların hayata geçmesi sonucunda; Yeşilırmak’ın kirliliği ortadan kalkacak, iyi tarım uygulamaları gerçekleşecek, toprak erozyonunun önüne geçilecek, sürdürülebilir kalkınma sağlanacak ve bölgemiz, insanların yaşamayı arzu ettiği bir cazibe merkezi olacaktır.
Bölgemizde ortak çalışma kültürünü yerleştiren ve kapasite oluşturan Birliğimiz, YHGP Bölgesel Gelişme Ana Planı ve Yeşilırmak Havzası Entegre Su Yönetimi Planı çerçevesinde başta Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı olmak üzere diğer kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içerisinde çalışmalarını yürütecek, gelecek dönemlerde uygulayıcı birim olarak bölgesel kalkınma amacıyla daha da aktif olarak çalışmalarda yer alacaktır.